Friðlýst hús og mannvirki

Öll hús og mannvirki sem eru 100 ára eða eldri eru friðuð.

Friðlýsa má hús og mannvirki eða hluta þeirra, sem hafa menningarsögulegt, vísindalegt eða listrænt gildi. Friðlýsing getur náð til nánasta umhverfis hins friðlýsta húss eða mannvirkis. Einnig má friðlýsa samstæður húsa sem hafa sama gildi og að framan greinir og gilda þá reglur friðlýsingar um hvert einstakt þeirra.

Við gildistöku laga um menningarminjar nr. 80/2012 féllu lög um húsafriðun nr. 104/2001 úr gildi. Samkvæmt þeim lögum voru öll hús á Íslandi friðuð sem byggð eru fyrir 1850 og allar kirkjur sem byggðar eru fyrir 1918. Friðun samkvæmt eldri lögum samsvarar friðlýsingu í gildandi lögum.

31. desember 2012:

Á landinu öllu eru nú 492 friðlýstar byggingar. Af þeim eru 213 friðlýstar kirkjur. 262 byggingar voru friðaðar vegna aldurs skv. eldri lögum og 147 friðaðar með ákvörðun ráðherra eða sveitarstjórnar skv. eldri þjóðminjalögum, nr. 52/1969. 

Bent skal á að fjöldi íbúða / eignarhluta / húsnúmera er meiri en 478, því í nokkrum tilvikum er um fjölbýlishús að ræða eða húsaraðir undir einu heiti.  Á þetta til dæmis við um eftirtaldar byggingar í Reykjavík: Verbúðirnar við Grandagarð (39 húsnúmer), Hringbraut 35 til 49 (8 húsnúmer), Bankahúsin við Framnesveg (12 húsnúmer) og Verkamannabústaðina við Hringbraut (44 húsnúmer). Þá eru hvorki stíflur Elliðaárvirkjunar inni í þessari tölu né þrýstivatnspípa sem tilheyrir henni og heldur ekki mannvirki við gömlu höfnina í Reykjavík. Þá má nefna að innréttingar Hótels Holts við Bergstaðastræti í Reykjavík eru ekki inni í þessari tölu.

Hér til vinstri er annars vegar hægt að sjá lista yfir öll friðuð hús á Íslandi og hins vegar kort sem sýnir loftmyndir af öllum friðlýstum húsum og mannvirkjum.