Granadasamþykktin

 

SAMÞYKKT EVRÓPURÁÐSINS UM VERND EVRÓPSKRA MINJA Á SVIÐI BYGGINGARLISTAR 3. OKTÓBER 1985

 

Undirrituð ráð Evrópuráðs telja:

að markmið Evrópuráðs sé að stofna til aukinnar einingar með aðildarríkjum, í því skyni, meðal annars, að varðveita og styrkja hugsjónir og forsendur sem eru sameinleg arfleifð þeirra;

eru sannfærð um að minjar á sviði byggingarlistar séu óbætanlegur fjársjóður fjölbreytts menningararfs Evrópu og beri ómentanlegt vitni forsögu vorri, enda sameiginleg erfð allra Norðurálfumanna;

virða Menningarsáttmála Evrópu, undirritaðan í París 19. desember 1954, einkum 1.gr. hans;

virða Evrópustofnskrá um minjar á sviði byggingarlistar, samþykkta af ráðherranefnd Evrópuráðs 26. september 1975, svo og ályktun (76) 28, samþykkta 14. apríl 1976, um aðhæfingu laga og reglugerða að þörfum heildstæðrar varðveislu evrópskra byggingarminja;

virða ályktun 880 (1979) þings Evrópuráðs um varðveislu evrópskra byggingarminja;

virða ályktun nr. R(80) 16 ráðherranefndar í garð aðildarríkja, um sérþjálfun arkitekta, borgarskipuleggjenda, byggingaverkfræðinga og umhverfishönnuða, svo og ályktun ráðherranefndar, nr. R(81) 13, samþykkta 1. júlí 1981, um aðgerðir til stuðnings tilteknum hnignandi greinum á sviði handiðnar;

minnast mikilvægis þess að láta komandi kynslóðum eftir traustar menningarheimildir, - að snyrta umhverfi í þéttbýli og strjálbýli, og hlynna þannig að þróun ríkja og landsvæða, - á sviði efnahags-, félags- og menningarmála;

eru sannfærð um mikilvægi þess að samkomulag náist um megináherslu á sameiginleg markmið að varðveislu og endurbótum byggingarminja,

og koma sér saman um eftirfarandi:

 

Skýrgreining minja á sviði byggingarlistar (byggingarminja).

 

1.gr.

Hugtakið "minjar á sviði byggingarlistar" á vegum samþykktar þessarar telst taka til eftirtalinna, varanlegra verðmæta:

1.  Minnisvarðar:  hvers konar merkar byggingar og mannvirki sem eftirtekt vekja á sviði menningarsögu, fornminja, lista, vísinda, félagsmála eða tækni, ásamt tækjum og búnaði;

2.  Samstæðar byggingar:  samfelldar, einleitar (homogen) byggingar í þéttbýli eða strjálbýli, markverðar á sviði menningarsögu, fornminja, lista, vísinda, félagsmála eða tækni, og nægilega samræmdar til þess að mynda staðfræðilega skýrgreinanlegar heildir; 

3.  Vangur:  sameiginleg mannvirki og náttúrusmíð, - svæði sem eru að nokkru leyti byggð og nægilega auðkennileg og einleit til að verða staðfræðilega skýrgreind, - og eru markverð á sviði menningarsögu, fornminja, lista, vísinda, félagsmála eða tækni.

 

Greining verðmæta sem vernda ber.

 

2. gr.

Hver og einn aðili tekur að sér að halda skrár í því skyni að nákvæmlega verði skilgreindir minnisvarðar, samstæðar byggingar og vangar sem vernda ber, - og semja heimildargögn við hæfi, - jafnskjótt og auðið er, - ef tilteknum verðmætum er hætta búin.

 

Verndaraðgerðir að lögum.

 

3. gr.

Hver og einn aðili tekst á hendur:

1. að lögleiða ráðstafanir til verndar byggingarminjum;

2.  að hefjast handa um aðgerðir til verndar minnisvörðum, samstæðum byggingum og vöngum, - á vegum téðra ráðstafana, sérhæfðar hverju ríki eða svæði.

 

4.       gr.

Hver og einn aðili tekst á hendur:

1.  að annast eftirlit og sjá fyrir valdboði við hæfi, vegna starfshátta við lögvernd tiltekinna verðmæta;

2.  að sporna við afmyndun, spjöllum eða niðurbroti verndaðra verðmæta.  Í því skyni tekst hver og einn aðili á hendur að setja lög, séu þau ekki þegar í gildi sem:

a.  áskilji hlýðni við löghæft yfirvald gagnvart hvers konar áformum um niðurrif eða umbreytingu minnisvarða sem þegar njóta verndar, eða ef stofnað hefur verið til verndar vegna þeirra,  - svo og gagnvart hvers konar áformum sem orka á umhverfi þeirra;

b.  áskilji hlýðni við löghæft yfirvald gagnvart hvers konar áformum sem orka á samstæðar byggingar eða hluta þeirra, eða vang, og ráðgera:

-          niðurrif bygginga,

-          nýsmíðar bygginga,

-          verulegar breytingar sem spilla sérkennum byggingar eða vangs,

 

c.  heimila opinberum yfirvöldum að fela eiganda verndaðs verðmætis að standa að verki, - eða annast það sjálf, ef eigandi lætur það ógert;

d.  heimila kauprétt á vernduðu verðmæti.

 

5. gr.

Hver og einn aðili tekur að sér að banna flutning, að öllu eða nokkru leyti, hvers konar verndaðs minnisvarða, nema þegar brýn þörf er á flutningi vegna varðveislu efniviðar hans.  Þegar svo háttar til ber téðum löghæfum yfirvöldum að gera nauðsynlegar varúðarráðstafanir til að hluta hann sundur, flytja hann um set og endurreisa á viðeigandi stað.

 

Fullnaðaraðgerðir

 

6. gr.

Hver og einn aðili tekur að sér:

1.  að útvega opinberan fjárstuðning á vegum ríkis og sveitarfélaga, til viðhalds og endurbóta á byggingarminjum, hver í sínu umdæmi, og innan marka fjárveitinga sem eru til ráðstöfunar;

2.  að láta í té fjárhagsaðstoð, ef nauðsyn ber til, í því skyni að greiða fyrir varðveislu téðra minja;

3.  að örva frumkvæði einstaklinga, sem beinist að viðhaldi og endurbótum byggingarminja.

 

7. gr.

Hver og einn aðili tekur að sér að örva aðgerðir við að snyrta og bæta nágrenni minja og innviði samstæðra bygginga, svo og lóðir og umhverfi yfirleitt.

 

8. gr.

Í því skyni að draga úr tvísýnu um efnishrörnun byggingarminja, tekur hver og einn aðili að sér:

1.  að efla vísindarannsóknir sem beinast að því að greina og grannskoða skaðleg áhrif mengunar, - og afmarka aðgerðir til að draga úr eða uppræta þess háttar áhrif;

2.  að íhuga sérlega úrlausnarefni er varða varnir gegn mengun byggingarminja.

 

Viðurlög

 

9. gr.

Hver og einn aðili tekur að sér að tryggja, í samræmi við tiltækar heimildir, að brot gegn lögum um vernd byggingarminja varði viðurlögum við hæfi, af hendi lögbærs valds.  Téð viðurlög geta, þegar við á, valdið þeirri kvöð misgerðaraðilja að rífa niður nýsmíð sem samrýmist ekki fyrirmælum, eða endursmíða verndað verðmæti í fyrra horf.

Stefnumörk að varðveislu

 

10. gr.

Hver og einn aðili tekur að sér að stofna til alhliða stefnumarka að varðveislu, - sem:

1.  feli í sér vernd byggingarminja, er stefni að meginmarkmiðum skipulags í þéttbýli og strjálbýli, og tryggi það að téðra hagsmuna verði gætt á öllum stigum, svo að því er varðar hönnun áætlunar um framkvæmdir, - sem verkheimildir;

2.  stuðli að áætlanagerð vegna endurbóta og viðhalds byggingarminja;

3.  leggi megináherslu á varðveislu, viðgang og umbætur byggingarminja, þannig að samræmist viðhorfum til menningar, umhverfismála og áætlanagerðar.

4.  greiði, - þegar gerðar eru áætlanir um framvindu skipulags í þéttbýli og strjálbýli, - ávallt þá auðið er, fyrir varðveislu og afnotum tiltekinna bygginga, sem eðlislægt gildi þeirra samræmist ekki verndarákvæðum 1. til, 3. gr. samþykktar þessarar, en eru merkar sökum umhverfis í þéttbýli eða strjálbýli, og vegna þjóðhátta;

5.  hlynni svo sem auðið er að brýnum framtíðarhag byggingarminja, - vegna aðlögunar og þróunar hefðbundinnar tæknikunnáttu og efniviðar.

 

11. gr.

Jafnframt því að virt verði við hæfi sérkenni byggingarminja og menningarsögu, tekur hver og einn aðili að sér að hlynna að:

-          afnotum verndaðra verðmæta að því er varðar samtíma viðhorf;

-          samhæfingu gamalla bygginga við nútímaafnot, þegar við á.

 

12. gr.

Jafnframt viðurkenningu á gildi þess að heimila almenningi aðgang að vernduðum verðmætum, tekst hver og einn aðili á hendur að annast aðgerðir, þegar þurfa þykir, í því skyni að tryggja það að afleiðingar þess háttar heimildar, einkum að því er varðar hvers konar gerð búnaðar, hafi ekki skaðleg áhrif á menningarsögulegt né listrænt gildi byggingarlistar, né heldur á umhverfi téðra verðmæta.

 

13. gr.

Í því skyni að greiða fyrir framgangi fyrrgreindra ráðagerða, tekst hver og einn aðili á hendur, innan marka eigin stjórnhátta, að efla, á öllum stigum, markvísa samvinnu aðilja sem annst aðgerðir á svið varðveislu, menningar og umhverfismála, og áætlanagerðar.

 

Þáttaka og samtök.

 

14. gr.

Í því skyni að treysta aðgerðir yfirvalda til þess að greina, vernda, endurbæta, viðhalda, hafa stjórn á og leggja rækt við byggingarminjar, tekur hver og einn aðili að sér:

1.  að stofna, - á öllum stigum ákvarðana, - til skipanar við hæfi, um fræðslu, ráðagerðir og samvinnu á vegum ríkis, sveitarfélaga, menningarstofnana og - samtaka, og almennings;

2.  að greiða fyrir viðgangi stuðningsaðilja og samtaka á þessu sviði, sem eru ekki starfrækt í hagnaðarskyni.

 

Upplýsingar og þjálfun.

 

15. gr.

Hver og einn aðili tekur að sér:

1.  að stuðla að árvekni almennings um gildi varðveislu byggingarminja, - svo að því er varðar þátt menningartengsla, - sem hvata að vakningu og sköpunargleði í nútíð og framtíð;

2.  að leggja í þessu skyni áherslu á viðleitni þess að dreifa upplýsingum og stuðla að aukinni árvekni, - einkum á vegum nútímatækni fjölmiðla, - er miðist helst að:

a.  vakningu eða auknum áhuga almennings , allt frá námsárum, á vernd téðra minja og gildi skipulagðs umhverfis og byggingarlistar;

b.  áherslu á sameind menningarerfða, og tengsl byggingarlistar við aðrar listgreinar, almannahefðir og lífshætti í Evrópu, - einstakra þjóða og landsvæða.

 

16. gr.

Hver og einn aðili tekur að sér að hlynna að þjálfun í hinum ýmsu starfsgreinum og handiðnum við hæfi varðveislu byggingarminja.

 

Evrópsk samhæfing um stefnumörk minjaverndar.

 

17. gr.

Aðiljar taka að sér að skiptast á upplýsingum um stefnumörk verndar að því er varðar eftirtalin atriði:

1.  starfshætti sem beitt verði vegna könnunar, verndar og varðveislu verðmæta, enda verði höfð hliðsjón af menningarsögulegri þróun og hvers konar aukningu á fjölda hlutaðeigandi verðmæta;

2.  starfshætti sem beita ber við vernd byggingarminja, og helst hæfa samtíðarhag varðandi efnahags-, félagsmála- og menningarstarfsemi;

3.  kosti nýrrar tækni til þess að greina og skrásetja byggingarminjar, og andæfa hrörnun efnis, svo og kosti er varða vísindarannsóknir, endurbætur og starfshætti við stjórn téðra minja og ræktarsemi við þær;

4.  úrræði til þess að efla mótun byggingarlistar, svo og í því skyni að treysta framlag samtíðar vorrar til evrópskra minja.

 

18. gr.

Aðiljar taka að sér að veita gagnkvæma tækniaðstoð, ávallt þegar brýnt þykir, - að því er varðar skipti á reynslu og þekkingu og sérfræðingum sem stunda varðveislu byggingarminja.

 

19. gr.

Aðiljar taka að sér, innan marka landslaga og alþjóðasamninga, að örva evrópsk skipti á sérfræðingum er stunda varðveislu byggingarminja, - að meðtalinni framhaldsþjálfun.

 

20. gr.

Vegna markmiða samþykktar þessarar, skipar ráðherranefnd Evrópuráðs, skv. 17. gr. stofnskrár Evrópuráðs, nefnd sérfræðinga sem hafi umsjá með framkvæmd samþykktar þessarar, einkum þannig:

1.  að ráðherranefnd Evrópuráðs verði reglubundið sendar skýrslur um hvað líði stefnumörkun í aðildarríkjum að samþykktinni um varðveislu minja á sviði byggingarlistar, - um framkvæmd á meginforsendum samþykktarinnar, svo og um starfsemi á eigin vegum;

2.  að bera upp tillögur við ráðherranefnd Evrópuráðs um framkvæmd samþykktarákvæða, enda felist í slíkum aðgerðum marghliða starfshættir, ásamt endurskoðun eða breytingum á samþykktinni, og almannafræðslu um tilgang samþykktarinnar;

3.  að mæla með því við ráðherranefnd Evrópuráðs að ríkjum utan aðildar að Evrópuráði verði boðin hlutdeild að samþykktinni.

 

21. gr.

Ákvæði samþykktar þessarar hamla ekki beitingu hagstæðari sérákvæða er varða vernd verðmæta skv. 1.gr. og talin eru upp í:

-          samþykkt 16. nóv. 1972 um vernd alþjóða menningar- og náttúruminja.

-          Evrópusamþykkt 6. maí 1969 um vernd fornminja.

 

 

 

Lokaákvæði

 

22. gr.

1.  Undirritun samþykktarinnar er heimil aðildarríkjum Evrópuráðs, enda verði hún fullgild, samþykkt eða viðurkennd.  Löggild gögn um fullgildingu, samþykki eða viðurkenningu verði falin aðalritara Evrópuráðs til varðveislu.

2.  Samþykktin tekur gildi fyrsta dag mánaðar að loknu þriggja mánaða skeiði eftir dagsetningu yfirlýsingar þriggja aðildarríkja Evrópuráðs, þess efnis að þau fallist á að hlíta samþykktinni skv. ákvæðum næsta tl. að framan.

3.  Samþykktin tekur gildi gagnvart hverju og einu aðildarríki sem síðan lýsir yfir samþykki sínu til þess að hlíta henni, - fyrsta dag mánaðar að loknu þriggja mánaða skeiði eftir dagsetningu á framburði löggildra gagna til varðveislu, - um fullgildingu, samþykki eða viðurkenningu.

 

23. gr.

1.  Að lokinni gildistöku samþykktar þessarar, getur ráðherranefnd Evrópuráðs boðið hverju og einu ríki, sem á ekki aðild að ráðinu, svo og Efnahagsbandalagi Evrópu, hlutdeild að samþykktinni, skv. ákvörðun meiri hluta, sem 20.gr.d. stofnskrár Evrópuráðs áskilur og að tilskildu einróma samþykki fulltrúa á vegum samningsríkja sem eiga rétt til setu í nefndinni;

2.  Gagnvart hverju og einu ríki sem eignast hlutdeild, eða Efnahagsbandalagi Evrópu ef það eignast hlutdeild, tekur samþykktin gildi fyrsta dag mánaðar að loknu þriggja mánaðar skeiði eftir dagsetningu á framburði löggildra gagna um hlutdeild - til varðveislu hjá aðalritara Evrópuráðs.

 

24. gr.

1.  Hvert og eitt ríki getur, við undirritun eða þegar það leggur fram til varðveislu löggild gögn um fullgildingu, samþykki, viðurkenningu eða hlutdeild, - sérgreint eitt eða fleiri svæði sem samþykkt þessi taki til.

2.  Hvert og eitt ríki getur, hvenær sem vera skal endranær, birt aðalritara Evrópuráðs yfirlýsingu um útfært gildissvið samþykktarinnar, sem taki til hvers og eins annars svæðis er sérgreint verði í téðri yfirlýsingu.  Gagnvart þess háttar svæði tekur samþykktin gildi fyrsta dag mánaðar að loknu þriggja mánaða skeiði eftir þann dag sem yfirlýsingin berst aðalritara.

3.  Með boðum til aðalritara má afturkalla hvers konar yfirlýsingu skv. 1. og 2. tl. að framan, er varðar hvert sérgreint svæði sem téð yfirlýsing tilgreinir.  Afturköllun verður virk fyrsta dag mánaðar að loknu sex mánaða skeiði eftir viðtöku aðalritara á téðum boðum.

 

25. gr.

1.  Hvert og eitt ríki getur, við undirritun eða þegar það leggur fram löggild gögn til varðveislu, um fullgildingu, samþykki, viðurkenningu eða hlutdeild, lýst yfir því að það áskilji sér rétt til þess að breyta ekki, til fulls eða að hluta, eftir ákvæðum4.gr., stafl. c og d.  Hvers konar fyrirvarar aðrir eru óheimilir.

2.  Hvert og eitt samningsríki, sem gert hefur fyrirvara skv. næsta tl. að framan, getur afturkallað hann til fulls eða að hluta með boðum til aðalritara Evrópuráðs.  Téð afturköllun verður virk þann dag sem aðalritara berast boð um hana.

3.  Aðili, sem gert hefur fyrirvara gagnvart ákvæðum sem 1. tl. að framan vísar til, getur ekki krafist þess að neinn annar aðili beiti þess háttar ákvæðum; þó getur hann, ef fyrirvari hans er gerður að hluta eða skilyrtur, krafist þess að téðum ákvæðum verði beitt að því leyti sem hann samþykkir það sjálfur.

 

26. gr.

1.  Hver og einn aðili getur ávallt riftað samþykkt þessari með boðum til aðalritara Evrópuráðs.

2.  Riftun verður virk fyrsta dag mánaðar að loknu sex mánaða skeiði eftir viðtöku aðalritara á téðum boðum.

 

27. gr.

Aðalritara Evrópuráðs tilkynnir aðildarríkjum Evrópuráðs, hverju og einu ríki sem á hlutdeild að samþykkt þessari, svo og Efnahagsbandalagi Evrópu ef það á hlutdeild:

a.       hvers konar undirritanir;

b.       framburð hvers konar löggildra gagna til varðveislu, um fullgildingu, samþykki, viðurkenningu eða hlutdeild;

c.        hverja og eina dagsetningu á gildistöku samþykktar þessarar, skv.  22., 23. og 24. gr.;

d.       hvers konar aðgerðir aðrar, boð eða tjáskipti sem varða samþykkt þessa.